A.F. de Savornin Lohmanstraat. Plantsoen van het Verzet met oorlogsmonument. Beeld "Bezinning", 1948, ca. 4 meter. Kunstenaar Theo van Reijn (1884-1954). Vlak na de oorlog gaf de toenmalige gemeente Zaandam opdracht aan de beeldhouwer Van Reijn een beeld te maken voor alle Zaandammers die in de oorlog omkwamen. Het werd deze dromerig glimlachende vrouwenfiguur, die net lijkt te ontwaken. Ze ligt nog half onder een laken en heeft haar bovenlijf geheven. Zij heft haar rechterhand als groet. In haar linkerhand draagt ze bloemen, een geschenk voor hen die vielen. Eronder staat de tekst: "Laat hen niet vergeefs gestorven zijn". Interessant is om te zien, ze lijkt te bewegen, te leven, hoewel ze - als je goed kijkt - meer robotachtig dan menselijk is. Kijk maar eens naar haar ingesnoerde middel. Haar hoofd is veel te groot voor haar lichaam, haar armen te massief en haar voeten te klein. Tenminste als je haar met een gewone vrouwen vergelijkt.

Stationsstraat "Leda en de Zwaan", 1954, ca. 2 meter hoog, kunstenaar Jan Wolkers (1925). "Leda en de Zwaan" is een onderwerp uit de Griekse godenwereld van vroeger. Een wereld die fantastische verhalen heeft opgeleverd. Die verhalen hebben veel kunstenaars geïnspireerd tot het maken van beelden en schilderijen. Dit beeld gaat over oppergod Zeus, die zich vermomd heeft als zwaan om de knappe Leda te verleiden. Leda lijkt daar niet zo van onder de indruk, zoals je ziet. Ze kijkt om en rent weg met de zwaan op haar nek, haar kleding in flarden achter haar aan. Of speelt ze maar een spelletje en vindt ze het wel spannend? Bij het beeld van Jan Wolkers zie je niet hoe knap Leda is: ze is zwaar en klonterig uitgebeeld en je kunt amper zien waar haar lichaam ophoudt en de zwaan begint! Ze lijken wel verstrengeld.

Provincialeweg Groen van Prinsterer plantsoen, Provincialeweg 302. "Het gezin", 1956, ca. 1 meter hoog, kunstenaar Cor Hund (1915-2008). Cor Hund, Nederlands beeldhouwer en schilder/tekenaar. Op elfjarige leeftijd naar de Grafische School gestuurd om lithograaf te worden. Van 1932 tot 1938 volgde hij de avondopleiding van de Rijksacademie van Beeldende Kunsten in Amsterdam onder Hendrik Jan Wolter. Na 1942 legde hij zich toe op de beeldhouwkunst. Hij werd nogmaals toegelaten op de Rijksacademie in de beeldhouwklas van Bronner. In 1946 won hij de Gouden Prix de Rome en kon hij aan de slag als hoogleraar aan diezelfde Rijksacademie.

Nicolaas Maesstraat Gevel van het Damlandcollege, Nicolaas Maesstraat 2, beeld "De twee meisjes", 1957, beton, ca. 9 meter hoog, kunstenaar Paul Koning. Beton was zo'n vijftig jaar geleden een nieuw materiaal om mee te werken. Het was goedkoop, sterk, je kon er enorm groot mee werken, je kon erin hakken als het hard was en - het mooiste - je kon het in een mal gieten! Veel kunstenaars gingen er mee experimenteren. Dit is een van de resultaten. Negen meter hoog, maar niet massief of plomp. Sierlijk en eenvoudig. Het ene meisje houdt haar hand voor haar ogen en kijkt de wereld in. Zeer modern in 1957

Winkelcentrum Zilverschoonplein Zaandam .Paul Koning, 1965, brons, ca. 5 meter. Fonteinen zijn er niet veel in de Zaanstreek. Dat heeft onder andere te maken met ons klimaat. Wie verlangt er in de herfst nu naar de verfrissende nevel van een fontein? En bovendien kan de pomp 's winters stukvriezen. In warmere en drogere streken is de fontein, de bron, een ontmoetingsplek. Hier in Nederland veel meer een sierelement. Water is altijd in beweging; het geeft rimpelingen en golven, weerspiegelt het licht en breekt het zonlicht in een regenboog. Deze bronzen fontein doet nog het meest denken aan een serie bloemkelken boven elkaar, bekroond door een stamper. De lichtblauwe kast waarop de fontein staat doet wel erg aan een zwembad denken.

Veldbloemenweg Kogerveld plantsoen sculptuur "Arbor Vitae II", 1978, Beton, kunstenaar Henk Dil. Ging ging na zijn diensttijd in de "Kunst". Hij volgde een paar jaar de kunstnijverheidsschool, waar hij vooral materiaalkennis en de glazuurkunst onder de knie kreeg. Hij is een bewonderaar van vooral de oud-chinese keramiek. Hij geeft bepaald niets om maatschappelijke ambities. De pottenbakkerij is niet zomaar een hobby van hem, "Je zou het een levensvoorwaarde kunnen noemen", zegt hij zelf in de Zaanlander van 31 juli 1963, als ik niet de gelegenheid had om uit de taaie onmogelijkheden van de klei mogelijkheden te scheppen, dan zou ik ongelukkig zijn. In 1963 had Henk Dil een krantenwijk en later een broodwijk om zijn brood te verdienen.

Pascalstraat Pascal College, Pascalstraat 4, sculptuur "Spel van licht en schaduw", Hans Petri (Weerselo 1919- Dordrecht 1996), 1965, roestvrijstaal. Uit de groene struiken rijst het stalen beeld van Hans Petri op. Opgebouwd uit hoekige vormen, nergens een gebogen lijn. Driehoeken, ruiten en trapeziums. Figuren uit de wiskunde. Samen vormen ze een abstract beeld, onherkenbaar. Voor de een is het bergkristal, voor de ander een insectenoog. De kunstenaar wil ons niets opleggen. Hij noemt zijn beeld "Spel van licht en schaduw".

Provincialeweg Gedenknaald in Volkspark tussen Parkstraat en Provincialeweg. Maker onbekend, 1890, metselwerk en steen, ca. 3 meter. Een toren in het gras, van onderen breed, van boven smal, bekroond met een vaas. Opgebouwd uit verschillende soorten steen. Een stapeling van vormen die nog uit de Griekse en Romeinse tijd stammen. De Klassieke Tijd. Daarom heet deze stijl classicisme. Deze gedenknaald staat niet voor niets op deze plek, in het Volkspark! Een rijke heer, houthandelaar C. Corver van Wessem, heeft het in ca. 1900 laten aanleggen, zodat het gewone volk er lekker kon wandelen. Gedenknaald in Volkspark, tussen Provincialeweg 188-196, architect J. Westenberg, 1890. Houthandelaar C. Corver van Wessem schonk in 1889 ter gelegenheid van zijn veertigjarig huwelijk het Volkspark aan de bevolking van Zaandam. Als tegenprestatie liet de dankbare burgerij een jaar later in het park een gedenknaald oprichten ter ere van deze schenking. De twee meter hoge zandstenen naald heeft de vorm van een Dorische zuil met bovenop een hardstenen siervaas. In een in de zuil uitgehouwen cartouche is een plaat aangebracht waarop staat: DE INGEZETENEN VAN/ZAANDAM/AAN DEN HEER/C.CORVER VAN WESSEM/ 17 JUNI 1890. De naald staat op een anderhalve meter hoge vierkante sokkel van blauwgrijze natuursteen waar aan de voorzijde een drinkbekken is uitgehouwen. De afvoer van het bekken is op kunstige wijze weggewerkt in het zuiltje dat het bekken ondersteunt. De bij het bekken behorende kraan of fontein is niet meer aanwezig. Het bijbehorende paviljoen werd in 1941 gesloten. De muziektent werd in 1946 gesloopt.

Westzijde "Stier met vrouw", 1978, kunstenares Julia M. van Verschuere. Het beeld "Stier met vrouw" staat voor de Bullekerk aan de Westzijde. Het verwijst naar het historische voorval van "des Stier's Wreedheid" uit 1674. Een dolle stier nam de hoogzwangere vrouw van boer Egh op de horens, waardoor haar kind ter wereld kwam. Het beeld werd gemaakt ter gelegenheid van de restauratie van de nabijgelegen Westzijderkerk in Zaandam (in de volksmond wordt die kerk de "Bullekerk" genoemd, naar aanleiding van het verhaal). Het verhaal achter dit beeld vind je in het Zaans Museum. Daar hangen ook een paar schilderijen over deze gebeurtenis. De beeldhouwer is er goed ingeslaagd om een vliegende vrouw uit te beelden. Want vanuit een bepaalde hoek gezien lijkt het net of ze echt zweeft.

P. Krugerstraat, in het plantsoen Louis Paul (1947), 1980, brons, metaal en beton. Verdwaald in het plantsoen van de Krugerstraat staat deze man van Louis Paul. Eenzaam op een grote grasvlakte. Stoer, de armen over elkaar, het ene been iets naar voren. Op ware grootte. Zijn heupen zijn smal, zijn schouders breed. Aan de huid van het beeld is duidelijk te zien dat het eerst geboetseerd is geweest. Je kunt de sporen aflezen. Paul heeft met zijn vingers in de klei geveegd, met een spatel en een getande lijmkam, grof en fijn. Dit beeld is niet speciaal voor deze plek gemaakt. Het zou eigenlijk overal kunnen staan.

Jacob Rekstraat Toren van Babel, 1988, hout/verf, ca. 3 meter hoog, kunstenaar Enric Adséra Riba (1939). Staat in het plantsoen aan de Jacob Rekstraat een beetje achteraf. Het is ongekleurd en abstract. Het bestaat uit negen dezelfde vormen die verschillen in lengte. Op het hout staan getallen en lettercombinaties: 24, 26, AB, BC, etc. Het lijkt geheimtaal, verwarrend, als een Babylonische spraakverwarring, maar zodra je alle letters hebt kunnen vinden blijkt dat alles goed overdacht is. De letters dragen bij aan het idee dat dit beeld als bouwpakket gemaakt is. Adséra werkt vaker met sjabloonletters, ook in zijn etsen.

Oostkade Vis "Ichthus", 1984, hoogte 0.70 meter, op voetstuk van Travertijns marmer, kunstenares Theresia van der Pant. Een verbeelding van "De kracht van de zwembeweging". Staat aan de Oostkade bij de sluiskolk. Dierenbeeldhouwster Theresia van der Pant (1924), leerlinge van Piet Esser en Oscar Jespers, stond vooral onder invloed van de moderne Italiaanse naturalistische beeldhouwers Marino Marini en Giacomo Manzù. Zij trachtte met haar "Vis" de "kracht van de zwembeweging" uit te beelden. De alternatieve titel "Ichthus" verraadt dat hierin ook een christussymbool kan worden herkend, zoals de vroege christenen op de catacombenwanden aanbrachten. Van der Pant is evenals bij haar "Reiger" goed geslaagd in het weergeven van de essentie, met andere woorden in het abstraheren.

Kapelaan Gerrit Grootstraat - Toren van oude kapel Sint Jan ziekenhuis.

Poelenburg "The community table", 1989, staal, lexaan, foto's, licht, ca. 1 meter, kunstenaar Dennis Adams (1948) staat voor buurthuis "De Poelenburcht", Poelenburg hoek Weerpad. Een lange tafel met veertien stoelen, zeven aan elke kant, zo ziet het kunstwerk van de Amerikaanse kunstenaar Dennis Adams eruit. De zitjes ogen als roeibankjes; het onderstel is veel groter dan het zitje zelf. Aan een rij zitjes zijn lichtbakken bevestigd met foto's. Foto's van kijkjes in de buurt. Het is een Beeld van een tafel met zitjes. Natuurlijk kun je gaan zitten om te picknicken, daarvoor is de tafel ook bedoeld. De kunstenaar heeft geprobeerd niet alleen een mooi beeld te maken, maar ook iets wat de mensen die in deze buurt wonen bij elkaar zou moeten brengen. Volgens hem hebben alle allochtone bewoners van Poelenburg die huis en haard hebben verlaten om in Nederland te komen werken, heimwee naar hun vaderland. Het plan was familiefoto's en foto's van voorwerpen uit hun vaderland in het kunstwerk op te nemen.

Poelenburg Poelenburg nr. 156, zonder titel, "Fontein", 1997, keramiek, Esma Yigitoglu. De "Fontein" van Esma Yigitoglu heeft een gefacetteerde cilindervorm, het materiaal en de mediterrane kleurstelling sluiten aan bij de toegepaste kunsttraditie van de Islam. Zo past de fontein goed in de directe omgeving van de Sultan Ahmet-moskee in Poelenburg-Zaandam. De fontein staat voor de Sultan Ahmet-moskee. "Het vierkant als basis staat voor de vier windrichtingen en voor de wereld; de driehoek er boven representeert het goddelijke en de eenheid van geboorte, leven en dood", volgens de kunstenaar. De bron - de fontein - is niet alleen in de Turkse sprookjes, maar overal ter wereld een symbool van de goddelijke kern van het leven. De fontein is symbolisch voor de reinheid van de moslim.

Twiskeweg Poelenburg/Hoek De Weer, sculptuur " De Ontplooiing", aluminium, kunstenaar Eugène van Lamsweerde. Eugène van Lamsweerde (1930) woonde Romilly-sur-Seine, Frankrijk, werkte tot de jaren '80 uitsluitend als beeldhouwer, hoewel, gehouwen heeft hij nooit, hij construeerde. aanvankelijk in klei en was, later in metaal. Hij realiseerde een groot aantal monumentale werken, in Nederland o.a. in de paleistuin Noordeinde, voor de hoofdingang van de Hoogovens, bij de hoofdpost Brandweer in Amsterdam, in de haven van Tilburg en bij het voormalig ministerie van Onderwijs te Zoetermeer.

Olieslagerspad Aan de Papenpadsloot bij de Papenpadsluis, zonder titel, "Zigzag", sculptuur, 1990, staal en glas, ca 5 meter. Kunstenaar Lidy Blauw. De zigzaggende sculptuur van staal en neonlicht door Lidy Blauw vervaardigd ter gelegenheid van de dertigduizendste (30.000) elektriciteitsaansluiting. Wat je ziet is door het daglicht aan voortdurende veranderingen onderhevig; het geeft beweging in tijd en ruimte, de lichtlijnen zijn zo geplaatst dat het object als het ware een dag- en een nachtkant heeft. (toelichting van de kunstenaar). Neergedaalde bliksemschicht, Haaks-kronkelend weerlicht, Beurtelings opgaand en aftekenend. In het woekerend bermgewas. Uit: Zaanse beeldenwijzer, sculptuur in de openbare ruimte (1945-2000).

Wilhelmina Druckerstraat Spoorbuurt, hoek Wilhelmina Druckerstraat, "Ter ere van Carry van Bruggen", 1998, 1.50 meter hoog, kunstenaar Helen Frik (1960). In het gras vlakbij de brug staat een klein boekenkastje. Bovenop het kastje een vaas, een asbak en wat andere attributen als een stilleven. Net alsof iemand het huis heeft gesloopt maar het kastje heeft laten staan. Het is een beeld om de schrijfster Carry van Bruggen te herdenken. Zij heeft in deze buurt gewoond. Dit is een beeldverhaal van haar leven, dat ze schrijfster was, ziet u aan alle boeken in het kastje, de spulletjes op een hoop geven aan dat ze over gewone dingen in het leven schreef. De vaas met het langgerekte figuurtje erin, steekt hoog boven de rest uit en heeft goed overzicht op alles en iedereen, ook op zichzelf want ze kan in de spiegel kijken. Maar er is meer; kijk maar eens in de vaas.

Brugleuning Wilhelminabrug bij Zaantheater, verzetsmonument "Staakt, Staakt, Staakt!" , 2001, 0.40 meter hoog, kunstenares Truus Menger (1923). Schuin voor het theater op de brugleuning staat dit kleine beeldje van Truus Menger. De titel is Staakt, Staakt, Staakt!. Een man met pet houdt een groepje mensen en kinderen tegen om ze toe te spreken. Hij gebaart heftig. De fietser is zichtbaar getroffen; hij steekt zijn arm op alsof hij zeggen wil: "Actie!". Hoewel het beeldje ten onder gaat tegen de enorme leegte van het water en de maat van de brug, is deze plek speciaal gekozen om te herdenken dat het verzet (in de Tweede Wereldoorlog) in het hart van Zaandam begon. Het beeldt de verontwaardiging van toen uit en vormt een symbool van waakzaamheid voor de huidige generatie. Het beeldje is in 2001 door Truus Menger onthuld. Zij werd daarin bijgestaan door oud-burgemeesters Arie Lems en Ruud Vreeman. Truus Menger was een vriendin van Hannie Schaft, zij maakten ten tijde van de oorlog deel uit van dezelfde verzetsgroep. In de Zaanstreek wordt op 26 februari de Februaristaking 1941 herdacht.

De Weer De Weer 79, bedrijfspand van Peter Pals Makelaardij o/g/, keramisch reliëf ca. 150x50 cm.

Scheepvaartbaken stond aan de zuidpunt van het eiland te Zaandam. De scheepvaart geleidebakens bestonden uit een stelsel van twee masten die in elkaars verlengde, evenwijdig aan de Voorzaan stonden opgesteld. Eén mast stond aan de zuidelijke punt van het eiland in de Voorzaan. De andere mast stond aan de Hogendijk. De mast die stond aan de zuidpunt van het eiland is een houten, geteerde constructie, die bestaat uit een verticale balk, gesteund door een houten voet van vier verticale balken, gestijfd door diagonale balken en aan de bovenzijde met horizontale balken tot een platvorm gemaakt. Via een trap kan het platvorm worden bereikt. Vandaar kan men via treden die zijn bevestigd aan de verticale balk de top bereiken. De top bestaat uit een metalen, gelijkbenige driehoek met de punt naar boven. De driehoek bevat verticale ribben. Aan de voorzijde is een wit elektrisch licht bevestigd.

Krimp - Czaar Peterhuisje - N.N.

Midden van de Golofkinstraat. Klaas de Boer (1944), 1985, steen en keramisch beton, 2,50 meter. Klaas de Boer is keramist, een kunstenaar die met klei werkt. Hij heeft een eenvou­dig beeld gemaakt. Twee driehoekige zuilen bekleed met zelfgevormde tegels. Eronder zit beton. De kleuren zijn sober: rood, verschillende tinten bruin en blauw. De 'afbeeldingen' erop zijn wat minder herkenbaar dan die op het beeld van Men­schikoff. Toch denk ik dat je wel een en ander begrijpt.

Czaar Peterstraat Russische Buurt beeld "Drie figuren in strijd", 1985, steen en natuursteen, 1.80 meter hoog, beeldend kunstenaar Gerrit Graas. Het beeld is niet gegoten maar uitgehakt, ofwel uitgehouwen. De titel is "Drie figuren in strijd", maar het is blijkbaar een rustige ruzie want de drie staan dicht tegen elkaar aan, zonder beweging. Als een compact blok. Zo sta je in het echt nooit; meestal bewaar je afstand tot elkaar. Ze staan met hun rug naar buiten. Wij hebben er blijkbaar niets mee te maken. De drie mensen zijn hoekig weergegeven. Ze hebben lange mantels aan en een draagt een kap. Allerlei details zoals neus, mond ogen zie je niet. De buitenkant, de huid, is op een heel bijzondere manier afgewerkt. Met een speciale beeldhouwerbeitel heeft de kunstenaar er groeven in gemaakt. Zo kun je zien welke kant hij op gehakt heeft. Het werk van Graas vertoont enige gelijkenis met de monumentale bouwplastiek van de Amsterdamse School, de beweging waar Jan Bronner en Theo van Reijn uit voort kwamen.

Sacharovplein aan de Czarinastraat. Henk Dil (1937-1993), 1985, beton ,staal en metaal, ca. 3 meter. Het is trouwens geen deel van een echte boot, want heb jij wel eens een sloep gezien met zulke kieren tussen de planken? Dit is óók een monument. Vlakbij deze plek zijn enkele scheepswerven geweest.

Schansend Sculptuur staat aan de Zaanse Schans, dicht bij het Zaans museum, "PASILLO", 1996-1998, abstract, staal, ca. 7,5 meter, kunstenaar Anneke Schollaardt (1966). Opdrachtgever was gemeente Zaanstad, het thema was religie en spiritualiteit. Kunstenaar Anneke Schollaardt, 1966, Utrecht, beeldhouwen, installaties, monumentale kunst van glas, hout, kunststoffen en staal, abstract. Thema's van Anneke Schollaardt zijn de mens (in algemene zin), wetenschap en techniek. In wisselwerking met de omgeving wekken de buitenbeelden de suggestie van ruimtelijke oneindigheid. Als een tekening in de lucht staat het beeld aan de waterkant. Op de achtergrond de molens van de Zaanse Schans en de Industriepanden aan de Zaan. Een ode aan de windkracht die zo belangrijk was voor de ontwikkeling van de Zaanstreek. Een vrije vertaling van een molen. Vijf gebogen bruine stalen strips vormen samen de kap van de molen en geven hem zo zijn vorm. Onder de kap hangen twee gebogen vormen van gaas. Door de schuine stand en de wervelende lijnen lijkt het hele beeld in beweging.

Vincent van Goghweg  -  Naast de ingang  van het  Kunstcentrum staan  twee klassieke vrouwenfiguren  van Dick Aarts.

Vincent van Goghweg Doeken van het Kunstcentrum Zaanstad in het plantsoen voor het centrum. De uitleen, annex galerie en winkel, wil de buurt laten zien hoe leuk een beeldentuin kan zijn. Daarom staan er in juli 2008 zes grote prints op doek, op het grasveld voor het Zaanlands Lyceum en naast het Kunstcentrum. De schilderijen zijn gemaakt door de Zaanse kunstenaars Alice Pool en Fred de Heij. En door kunstenaars uit andere Nederlandse steden: Jacques Tange, de overleden tekenaar en schilder Ed Dukkers, Raquel Maulwurf en Pieter Becks.

Musical Hoek Polkahof, Monumento Urbano is in 1989 door de Italiaanse architect Aldo Rossi ontworpen en door de bouwers van de omliggende wijk Westerwatering geschonken aan de Gemeente Zaanstad. In de navolgende jaren zijn in het bouwwerk exposities gehouden. Eind jaren '90 kwam Monumento Urbano door de verloedering veelvuldig in het nieuws. Een kwetsbaar juweel was verworden tot een ideale hangplek voor jongeren. Het idee ontstond om de expositieruimte uit te breiden en deze functie te combineren met een nieuwe huisvesting voor het eigen architectenbureau. Het torentje is gerenoveerd en tussen de vier kwadranten van het oorspronkelijke bouwwerk zijn ruimten toegevoegd achter een cirkelvormige glasgevel. De exposities worden gehouden in de centrale hal en - afhankelijk van de omvang- in een of meer van deze vier ruimten. De tekenkamer is als een los volume toegevoegd en heeft een gesloten rug aan de zuidzijde. Ontwerp/opdrachtgever Carree Architecten Zaandam. Hoofdaannemer Aannemersbedrijf  Nieuwe  Maten.  13 februari 2006  was de opening  van het architecten-kantoor  Carree Architecten.

Oostzijde Beton BV Zaandam, Oostzijde ter hoogte van Hoornse Lijn Bram Vergouw, ca. 1964, beton. Op een vreemdere plek dan deze zul je een beeld niet zo gauw tegenkomen. Op het dak van de loods van een betonfabriek staat dit stevige mannetje; zijn hoofd iets naar achteren, zijn armen langs zijn zijden. Gemaakt door Bram Vergouw, die van huis uit metselaar was maar gaandeweg steeds meer begon te beeldhouwen. Hij hakte en sleep in steen, het echte beeldhouwen, maar hij bouwde ook beelden op door eerst een frame van ijzeren staven te maken, met daar omheen steengaas aangesmeerd met slappe beton. Zoals je met gipsverband werkt. Dit beeld is een cadeautje van de kunstenaar aan het betonbedrijf. Als dank, omdat hij ooit een vrachtauto mocht gebruiken. Overdag zie je duidelijk dat het mannetje een eenvoudige vorm heeft, geen schou­ders en slangachtige armen. Maar in het donker kun je je behoorlijk vergissen!